Bodrum Mandalinası


Her mevsimin kokusu vardır. Aralık geldiği vakit Bodrum’u keskin bir mandalina kokusu sarar. Turuncuya boyanır tezgahlar. Koyu yeşil yaprakların arasından sarkar, kışın donuk renklerine inat güneş gibi parlayan mandalinalar. Turuncu kabuğundan ayrılır ayrılmaz hoş kokusuyla cezbeder bizleri. Sonrası dilim dilim lezzet şöleni.
Mandalinanın 20. yüzyılın başlarında doğu Ege adalarından ve Filistin’den getirildiği bilinir. Yaprakları arasında dolaşan Zefiriye rüzgarı ile deniz kokulu meltemlerin kutsadığı meyve, Bodrum’un bereketli toprağı ile buluştuğu vakit kendini bulur. Meşhur Bodrum Mandalinası olarak yedi düvele nam salar. Gerçek ekolojisini Bodrum’da bulan, bol sulu ve çekirdekli Bodrum Mandalinası aromasını Bodrum’un havasına ve toprağına borçludur.
Muğla’nın coğrafi işaret tescili alan ilk ürünüdür. Özgün kokusu ve tadıyla “Bodrum Mandalinası”nın coğrafi işaret tescili Bodrum Ticaret Odası’nın desteği ve Bodrum Turunçgil Üreticileri Birliği’nin başvurusu ile 2009 yılında gerçekleştiriliyor. “Kokulu Mandalina” olarak da isimlendirilen Bodrum mandalinasının ağaçları orta büyüklüktedir ve diğer mandalina türlerine göre dal sayısı çok fazladır. Kabuğu kolay soyulur ve kabuktaki eterik yağlar nedeniyle kendisine özgü hoş bir kokuya sahiptir. Bodrum mandalinasında ortalama 19 çekirdek bulunur.
Mandalina ağaçları Nisan-Mayıs aylarında çiçeklenir. Aralık’ta tam olgunluğa ulaşır, kendine has mükemmel kokusuna ve tadına kavuşur. 15 Aralık’tan Şubat sonuna kadar hasat dönemidir.
Yıl 1950… Bodrum yarımadasında ağırlıklı olarak incir, tütün, badem ve buğdayın yetiştirildiği yıllar… Bodrum ve mandalinanın yolları da o yıllarda kesişir. 1947-1950 yılları arasında bahçelere mandalina fidanı dikilmeye başlar. Hasat vakti Karadeniz Çektirmeleri’nin yolu gözlenir. Mandalinaların özenle yerleştirildiği kasalar develerle sahile indirilir. Çektirme sırasıyla Gümbet’ten başlar, Yalıkavak’a kadar yalılara yanaşır, kıyıdaki kasalar sandallarla çektirmelere taşınır. Mandalina kasaları depolara yerleştirilir, depolar dolunca güverteye istiflenir. İstikamet doğru İstanbul… Üretim arttıkça pazarda gelişiyor ve gün geliyor Bodrum Mandalinası önemli miktarda ihraç ediliyor. 625.000 civarında mandalina ağacı 80’li yıllara kadar ekonomiye damga vuruyor. Zaman geçiyor, Bodrum’un eşsiz güzelliklerini yabancılar da keşfetmeye başlıyor. Turizmin hızla gelişmesinin ardından mandalina bahçeleri tek tek satılıyor. Turizm ve tarım bir arada yürüyemiyor. Sonuçta Bodrum mandalinası yanlış politikalar sonucu ekonomik değerini yitiriyor. Geçen zaman içinde bahçelerin yerini konutlar ve turistik tesisler alıyor. İlçedeki ağaç sayısı 140.000’e geriliyor.
Tablo ne denli umutsuz görünse de mandalina ağaçları toprağıyla, dalıyla, yaprağıyla, top top meyvesiyle ve tüm enerjisiyle direniyor. Dile kolay koca bir nesil de emeği var mandalinanın. Yalnız da değil. Bodrumlu vefa borcu olarak ürününe sahip çıkıyor. Bodrumlu girişimciler katma değeri yüksek imalatlar gerçekleştiriyor. Bodrum mandalinasından gazoz, reçel, marmelat, lokum, kolonya, sabun, cips ve çikolata üretiliyor. Aralık ayının son haftası kutlanan “Bodrum Mandalina Hasat Festivali” bu yıl 14.süne hazırlanıyor. Bodrum Belediyesi ve bir çok kurumun katkıları ile düzenlenen etkinlikle Bodrum’un yerel değeri mandalinanın tanıtılması ve yaşatılması amaçlanıyor. Bodrum Ticaret Odası, mandalina üretimini canlandırmak, mandalinadan katma değer yaratan ürünler üreterek, mevcut bahçeleri korumak ve yarımada ekonomisine katkıda bulunmak amacıyla 2006 yılında önemli bir projeyi hayata geçiriyor. İlk olarak “Bodrum Turunçgil Üreticileri Birliği” kuruluyor. Bodrum Mandalin Gazozu, lokumu ve kolonyası üretilerek raflarda yerini alıyor. Ardından tescili için kollar sıvanıyor. Ortakent Müsgebi Caddesinde bulunan 8.250 m² arsa birliğe tahsis ediliyor. Narenciye Boylama ve Paketleme Tesisinin inşaatı 2010 yılında tamamlanıyor. 2012 yılında Güney Ege Kalkınma Ajansı’nın desteğiyle “Bodrum Mandarinin Yağ Mucizesi” adlı proje başarıyla uygulanıyor. Mandalinadan elde edilen yağ mandalina lokumuna aroma katıyor. BODTO her platformda mandalinanın tanıtımı için çalışmalar yapıyor, hammadesi Bodrum’dan giden ve çevre illerde üretilen gazoz ve lokumun tümüyle Bodrum’da imal edilmesi için gereken yatırımlara kaynak oluşturmaya çalışıyor.
Yeterli mi elbette değil. Daha çok iş düşüyor Bodrumlulara. Mandalina bugün budama, sulama, ilaçlama ve gübreleme maaliyetlerini karşılayamıyor. O sebeple yarımada genelinde bir çok mandalina bahçesi bakımsız. Direnen mandalinalar tüm doğallığıyla enerji ve şifasını organik birer ürün olarak insanoğlu ile paylaşıyor.
Bodrum mandalina bahçeleriyle güzel…